U redt het in Japan zonder een woord Japans. Bordjes zijn tweetalig, vertaalapps werken, en men doet moeite voor u. Dat is het eerlijke antwoord op de vraag of u iets moet leren.
Maar er is een tweede, minder voor de hand liggende waarheid: met een handvol zinnen wordt het een andere reis. Niet omdat u meer begrijpt — dat gebeurt nauwelijks — maar omdat u anders behandeld wordt.
Waarom het verschil maakt
Een bezoeker die in het Engels begint, krijgt de standaardbehandeling voor buitenlanders: vriendelijk, correct, en op afstand. Een bezoeker die met sumimasen begint en met arigatō gozaimasu eindigt, krijgt iets anders.
Dat is geen sentimentaliteit maar het systeem in werking. In de Japanse omgangsvormen telt de vorm zwaarder dan de inhoud: de juiste handeling op het juiste moment ís de beleefdheid, ook als ze onhandig wordt uitgevoerd. Dat principe heet rei, en het staat uitgelegd in Japanse cultuur begrijpen.
Praktisch gevolg: u hoeft geen Japans te kúnnen. U hoeft alleen de vorm te maken.
De zinnen die het werk doen
Altijd bruikbaar
| Zin | Wanneer |
|---|---|
| sumimasen | Pardon, sorry, dank u — het veelzijdigste woord van de taal |
| arigatō gozaimasu | Dank u wel, in de beleefde vorm |
| onegaishimasu | Alstublieft, bij een verzoek |
| hai / iie | Ja / nee |
| dōzo | Gaat uw gang, hier is het |
Als u er maar één leert, wordt het sumimasen. Het doet vier dingen tegelijk, en dat is genoeg voor een apart artikel — zie groeten en bedanken.
Bij een ontmoeting
| Zin | Wanneer |
|---|---|
| ohayō gozaimasu | ’s Ochtends, tot ongeveer elf uur |
| konnichiwa | Overdag, van elf uur tot het donker wordt |
| konbanwa | Na zonsondergang |
| hajimemashite | Aangenaam, bij een eerste kennismaking |
| sayōnara | Tot ziens — formeler dan u denkt |
Let op die laatste. Sayōnara heeft een afscheidsklank die in het Nederlands ontbreekt; tegen een winkelier of een kennis gebruikt men het zelden. Bij het verlaten van een zaak volstaat een bedankje.
Aan tafel
| Zin | Wanneer |
|---|---|
| itadakimasu | Vóór het eten. Altijd, ook alleen |
| gochisōsama deshita | Na het eten, bij het weggaan |
| kore o kudasai | Dit graag — met een vinger op de kaart |
| oishii | Lekker |
| o-kaikei onegai shimasu | De rekening graag |
De hele volgorde van een maaltijd, van binnenkomen tot afrekenen, staat in Japans in het restaurant.
Als het misgaat
| Zin | Wanneer |
|---|---|
| wakarimasen | Ik begrijp het niet |
| eigo o hanasemasu ka | Spreekt u Engels? |
| … wa doko desu ka | Waar is …? |
| tasukete | Help — alleen bij echte nood |
| daijōbu desu | Het is in orde, geen dank, nee bedankt |
Die laatste is een verrassend nuttige: daijōbu desu is het beleefde «nee, dank u» waarmee u een aanbod afslaat zonder het woord nee te gebruiken. Meer over vragen en noodgevallen in Japans om hulp vragen.
Twintig zinnen is minder dan een uur werk. Het rendement daarvan is groter dan van alle voorbereidingen die u verder treft.
De goedkoopste investering van uw reis
Hoe u ze uitspreekt
Nederlandstaligen hebben hier een voorsprong die ze zelf niet kennen. Japans heeft vijf klinkers tegenover onze vijftien, en geen enkele medeklinker die wij niet al maken. Waar het dan wél misgaat, staat in Japanse uitspraak voor Nederlandstaligen.
Voor de zinnen hierboven volstaan vijf regels:
- Klinkers als in het Nederlands — a, i, u, e, o, kort en zuiver.
- Een streepje verlengt. De ō in arigatō duurt twee tellen, niet één.
- Elke lettergreep even lang. Geen klemtoon zoals bij ons: ka-ra-o-ke, niet ka-ra-Ó-ke.
- Dubbele medeklinker is een pauze. In kitte zit een korte stilte.
- U en i vallen soms weg. Desu klinkt als «des», sukiyaki begint met «ski».
Die tweede regel is de belangrijkste. Klinkerlengte is in het Japans betekenisonderscheidend, en de fout die iedereen maakt is een lange klinker kort uitspreken.
Wat u níét hoeft te doen
Geen kana leren — voor deze twintig zinnen niet. Al maakt katakana het lezen van menukaarten en stationsborden aanzienlijk makkelijker, en het kost een weekend: zie katakana leren.
Geen grammatica — deze zinnen zijn vaste formules. Ontleden hoeft niet.
Niet perfect klinken — een onhandig uitgesproken arigatō doet zijn werk. Een vlot Engels «thanks» niet.
Geen keigo — de beleefde vormen die u hierboven ziet zijn precies het niveau dat van een buitenlander verwacht wordt. Waarom er ook nog twee andere niveaus bestaan en wanneer u ze hoort, staat in de Japanse beleefdheidsvormen.
Wat u wél hoort maar niet hoeft te zeggen
Een deel van wat u dagelijks te horen krijgt, is eenrichtingsverkeer:
- irasshaimase — «welkom», geroepen zodra u een zaak binnenkomt. U antwoordt niet.
- o-tsukaresama desu — «bedankt voor uw inspanning», tussen collega’s. Niet voor u.
- chotto… — «even…», wat in de praktijk nee betekent. Zie Japanse cultuur begrijpen.
- daijōbu desu ka — «gaat het?», als u er verdwaald uitziet.
Waar u verder kunt kijken
Ons zinnenboek bevat 337 zinnen in 25 categorieën, elk met kana, romaji en een notitie over wanneer u welke vorm gebruikt. U kunt zoeken op het Nederlands of op de romaji — de zoekfunctie herkent zowel arigatou als arigatō.
De categorieën die u op reis het meest nodig hebt: begroeten, beleefdheid, eten, onderweg, winkelen, hotel, getallen, tijd en noodgeval.
Als u verder wilt dan twintig zinnen
De stap van losse formules naar echte zinnen is groter dan hij lijkt, maar de route is duidelijk: eerst kana, dan de basisgrammatica, dan pas kanji. Die volgorde en waar de tijd heen gaat, staat in Japans leren: hoe je begint.
Het aardige is dat u de eerste stap al gezet hebt zonder het te merken. Wie o-kaikei onegai shimasu uit zijn hoofd kent, kent al een beleefdheidsvoorvoegsel, een zelfstandig naamwoord en een werkwoordsvorm — hij weet het alleen nog niet.
Verder lezen
- De Japanse beleefdheidsvormen — waarom u en jij hier helpen
- Groeten en bedanken — de klok, en het woord dat vier dingen doet
- Japans in het restaurant
- Japans om hulp vragen
