De eerste keer dat iemand een manga openslaat, gebeurt er meestal hetzelfde: hij begint achterin, leest een paar bladzijden zonder dat het klopt, en legt het weg.
Dat is één regel wennen, en daarna leest het vanzelf. Hieronder de regel, plus wat er verder anders is dan in een Europese strip — en waarom manga voor wie Japans leert makkelijker is dan een krant.
De hele pagina draait om
U leest van rechts naar links en van boven naar beneden. Dat betekent:
- Het boek begint aan de kant waar bij ons de achterkant zit.
- Op een pagina begint u rechtsboven en eindigt u linksonder.
- Binnen een rij panelen gaat u van rechts naar links, dan een rij lager.
- Ook de tekstballonnen binnen één paneel leest u van rechts naar links.
Twee draaiingen tegelijk dus: de pagina en de ballonnen. Uitgeverijen drukken tegenwoordig meestal een waarschuwing op de achterkaft — «u leest de verkeerde kant» — precies omdat dit de meest voorkomende eerste ervaring is.
Het went binnen één hoofdstuk. Wat langer duurt is het gevoel voor wélk paneel het volgende is bij ongewone indelingen, maar tekenaars sturen dat met de vorm en de plaatsing.
De omkering is geen stijlkeuze. Japans werd verticaal geschreven, in kolommen van boven naar beneden, en die kolommen lopen van rechts naar links. De pagina volgt gewoon het schrift.
Waarom manga leest zoals ze leest
Sommige oudere westerse uitgaven werden gespiegeld gedrukt om westers te kunnen lezen. Dat is inmiddels vrijwel verdwenen: het maakte linkshandige personages rechtshandig en zette teksten in de tekening achterstevoren.
De geluiden staan in de tekening
Hier zit iets wat het Nederlands niet heeft, en het is de interessantste eigenschap van het medium.
Japans kent honderden klanknabootsende woorden, en ze vallen in twee groepen:
| Groep | Wat het weergeeft | Voorbeeld |
|---|---|---|
| giongo 擬音語 | Echte geluiden | ザーザー zā zā — stromende regen |
| gitaigo 擬態語 | Toestanden zonder geluid | キラキラ kira kira — glinsteren |
Die tweede groep is het bijzondere. Gitaigo geven iets weer wat helemaal geen geluid maakt: glinsteren, kleverig zijn, uitgeput zijn, zenuwachtig wachten. Ze zijn in het Japans volstrekt gewoon en komen ook buiten manga overal voor.
Twee die u meteen herkent:
- ドキドキ doki doki — een bonzend hart. Van spanning of verliefdheid.
- シーン shīn — stilte. Het geluid van niets, zo zwaar dat het hoorbaar wordt.
Dat laatste heeft in het Nederlands geen equivalent, en het is precies waarom deze categorie de moeite van het kennen waard is. Een leeg paneel met シーン erin is geen stilte maar een ongemakkelijke stilte — informatie die in een Europese strip alleen via het tekenwerk kan.
Praktisch punt: deze woorden staan in de tekening en zijn dus lastig te vervangen. Vertalers laten ze daarom vaak staan, met soms een klein bijschrift.
Wat er verder anders is
Zwart-wit. Manga verschijnt vrijwel altijd zonder kleur — de eerste bladzijden van een tijdschriftaflevering soms uitgezonderd. Grijstinten worden gemaakt met rasterfolie, en de tekenaar gebruikt die als een eigen palet.
Tempo. Een Japanse pagina bevat vaak minder gebeurtenissen dan een Franse of Belgische. Een enkele blik of een windvlaag mag drie panelen krijgen. Dat leest sneller dan het lijkt: een deel van de pagina’s kost u vijf seconden.
Volume. Series lopen door: tientallen delen is normaal, honderd geen uitzondering. Voor een lezer die aan albums van 48 pagina’s gewend is, is dat de grootste omschakeling.
Achtergronden vallen weg. Bij een emotioneel moment verdwijnt de omgeving en komen er lijnen, patronen of bloemen voor in de plaats. Dat is geen luiheid maar een vaste conventie: de achtergrond geeft de gemoedstoestand weer, niet de plaats.
Manga om Japans te leren
Dit is het onderdeel dat mensen onderschatten, en het gaat om één technisch detail: furigana.
In manga voor jongere lezers staat boven de kanji in kleine kana de uitspraak. Elk moeilijk teken komt dus met zijn lezing erbij. Dat maakt een manga voor een beginner leesbaarder dan een krant, ook al ziet ze er ingewikkelder uit.
Wat het u oplevert:
- U ziet kanji in context in plaats van in een lijst.
- De taal is gesproken taal, met de partikels en eindpartikels die in lesboeken pas laat komen.
- Het beeld geeft de betekenis, zodat u niet elk woord hoeft op te zoeken.
Waar u op moet letten: manga gebruikt overwegend de platte, informele vorm, en vaak een gestileerde versie daarvan. Wie hier zijn spreektaal uit haalt, klinkt in een winkel als iemand die tegen een onbekende «jij» zegt. Welk niveau u wél gebruikt, staat in de Japanse beleefdheidsvormen.
De volgorde die werkt: eerst kana, dan pas een manga openslaan. Kana kost een weekend — zie katakana leren: 46 tekens in een weekend — en zonder die basis zijn de furigana precies even onleesbaar als de kanji eronder. De hele route staat in Japans leren: hoe je begint.
Het tijdschrift en het boekje
Manga verschijnt in twee vormen, en het onderscheid verklaart veel van hoe het medium werkt.
Eerst komt het tijdschrift: een dik, goedkoop gedrukt blad op grauw papier, wekelijks of maandelijks, met een aflevering van twintig pagina’s uit tientallen verschillende series tegelijk. Het is bedoeld om te lezen en weg te gooien — in Japan liggen ze na gebruik in stapels bij de perrons.
Wat aanslaat, wordt daarna gebundeld tot een tankōbon (単行本): het handzame boekje op beter papier dat u in de winkel koopt. Dat is de vorm die naar het buitenland komt.
Twee gevolgen die u als lezer merkt:
- Het ritme van twintig pagina’s. Elk hoofdstuk eindigt met een reden om volgende week terug te komen. In een gebundeld deel leest u zes of zeven van die cliffhangers achter elkaar — vandaar het tempo waarmee de meeste series lezen.
- De reeks stopt als het blad hem laat vallen. Populariteit wordt per aflevering gemeten, en een serie die achterblijft wordt afgebroken. Dat verklaart waarom sommige verhalen abrupt en onbevredigend eindigen: dat was geen keuze van de tekenaar.
Waar u aan begint
Drie praktische adviezen voor een eerste titel, zonder namen te noemen:
Kies iets afgerond. Een reeks van drie of vier delen laat u het medium leren kennen zonder aan honderd delen vast te zitten.
Kies een onderwerp dat u los van manga interesseert. Er bestaan series over koken, bergen, muziek, sport en beroepen. De omweg werkt beter dan beginnen bij wat het bekendst is.
Leen het eerst. Openbare bibliotheken hebben vaker een mangakast dan mensen denken, en het is de goedkoopste manier om te ontdekken of het medium bij u past.
Verder lezen
- Anime en manga: waar u begint
- De woorden die u tegenkomt
- Namen in anime en manga
- Conventies in Nederland en Vlaanderen
En voor wie de drie schriften uit elkaar wil houden — waarom een Japanse zin er drie tegelijk gebruikt: de drie Japanse schriften en hoe ze samenwerken.
