Bijna elk taalgidsje begint met konnichiwa, en dat is voor de helft van de dag het verkeerde woord. De Japanse begroeting hangt namelijk niet aan de persoon maar aan de klok.
En daarnaast is er één woord dat zoveel verschillende taken doet dat het alleen al een reis lang meegaat.
De klok bepaalt de groet
| Wanneer | Wat u zegt |
|---|---|
| Tot ongeveer elf uur | ohayō gozaimasu — おはようございます |
| Van elf uur tot het donker wordt | konnichiwa — こんにちは |
| Na zonsondergang | konbanwa — こんばんは |
De grenzen zijn zacht. Niemand kijkt op zijn horloge, en rond de overgang kunt u beide horen. Maar konnichiwa om acht uur ’s ochtends klinkt net zo scheef als «goedemiddag» bij het ontbijt.
Twee dingen die verrassen
Ohayō gozaimasu betekent niet «goedemorgen». Het komt van hayai, «vroeg», en het is letterlijk «het is vroeg». Vandaar dat het in de horeca, in theaters en op filmsets ook ’s avonds gebruikt wordt: bij het begin van een dienst, hoe laat het ook is. Wie om zes uur ’s avonds aan zijn werkdag begint, wordt met ohayō gozaimasu begroet.
De は aan het eind is een restant. Konnichiwa en konbanwa eindigen op het teken は, dat normaal «ha» klinkt maar hier «wa» — omdat het de partikel is uit de volledige zin waar de groet ooit uit bestond: «wat deze dag betreft…». De rest van de zin is weggevallen, het partikel bleef staan. Dat is de reden dat u het als konnichiwa uitspreekt maar als こんにちは geschreven ziet.
Sayōnara zegt u bijna nooit
Dit is de tweede grote vergissing uit de taalgidsjes. Sayōnara is niet het gewone «tot ziens» maar een afscheid met gewicht — voor lange tijd, of definitief. Een schoolkind zegt het tegen de leraar; twee collega’s die elkaar morgen weer zien, niet.
| Situatie | Wat men zegt |
|---|---|
| U verlaat een winkel of restaurant | arigatō gozaimasu of gewoon een knikje |
| Tegen iemand die u weer ziet | ja, mata — «tot later» |
| U verlaat als eerste het kantoor | osaki ni shitsurei shimasu |
| Tegen wie blijft werken | otsukaresama deshita |
| Echt afscheid, lange tijd | sayōnara |
Voor een bezoeker is de praktische regel simpel: vervang sayōnara door arigatō gozaimasu. Bedanken bij het weggaan is bijna altijd het juiste, en het is nooit fout.
Het woord dat vier dingen doet
Sumimasen (すみません) is het veelzijdigste woord van de taal, en als u er maar één leert wordt het dit.
1. Pardon. Om aandacht te vragen — aan een balie, in een restaurant, bij iemand op straat. Dit is de meest voorkomende functie, en u mag het hard genoeg zeggen om gehoord te worden.
2. Sorry. Voor kleine ongemakken: langs iemand schuiven in de trein, per ongeluk stoten, iets laten vallen.
3. Dank u. Dit is de functie die westerlingen verbaast. Als iemand moeite voor u deed — een deur openhoudt, uw paraplu nabrengt, iets voor u opzoekt — is sumimasen een gangbaar en warm bedankje.
4. Excuseer. Bij het onderbreken of verlaten van een gesprek.
Bedanken met een woord dat «sorry» betekent voelt voor ons verkeerd. In het Japans is het juist warmer: u erkent niet alleen de gunst maar ook de moeite die ze de ander kostte.
Waarom sumimasen geen zwak dankjewel is
Er bestaat een nog beleefdere variant, sumimasen deshita, en een informelere, suimasen, die u vaker hoort dan de correcte vorm. Beide staan met hun gebruikssituatie in ons zinnenboek, onder beleefdheid.
Bedanken in vier sterktes
| Vorm | Wanneer |
|---|---|
| dōmo | Kort en informeel. Bij de kassa, tussen bekenden |
| arigatō | Tegen vrienden en jongere mensen |
| arigatō gozaimasu | Uw standaard. Overal goed |
| dōmo arigatō gozaimasu | Nadrukkelijk, voor iets bijzonders |
Eén detail met betekenis: de verleden tijd. Arigatō gozaimashita gebruikt u voor iets dat is afgerond — bij het verlaten van een restaurant, aan het eind van een rondleiding. De tegenwoordige tijd voor iets dat nog loopt of net gebeurt.
Dat onderscheid maakt indruk omdat het laat zien dat u niet zomaar een formule uit een boekje opzegt.
En het antwoord op een bedankje
Wie u bedankt, kunt u antwoorden met dō itashimashite («graag gedaan»), maar dat klinkt in de praktijk formeel en wordt minder gebruikt dan het lesboek suggereert. In het dagelijks verkeer hoort u vaker ie ie («nee nee») of gewoon een knikje.
Kennismaken
Bij een eerste ontmoeting geldt een vaste volgorde:
- hajimemashite — «voor het eerst», ongeveer «aangenaam».
- Uw naam: [naam] desu.
- yoroshiku onegaishimasu — onvertaalbaar, ongeveer «ik reken op uw welwillendheid».
Die laatste zin is een van de nuttigste van de taal en heeft geen Nederlandse tegenhanger. Men gebruikt hem bij kennismaking, bij het begin van een samenwerking, bij het overhandigen van een verzoek — overal waar u vraagt om goede wil.
Wilt u uw eigen naam er goed uit laten komen: hoe die in katakana geschreven wordt, rekent onze naam-in-katakana voor u uit, inclusief de vraag waarom Nederlandse namen anders uitpakken dan Duitse — zie waarom Nederlandse namen anders uitpakken.
De begroeting die u niet hoeft te beantwoorden
Irasshaimase — geroepen zodra u een winkel of restaurant binnenkomt, soms door het hele personeel tegelijk. Het is een keigo-vorm van «welkom», en het is eenrichtingsverkeer.
U antwoordt niet. Een knikje mag, maar wordt niet verwacht. Buitenlanders die «irasshaimase» terugroepen, zorgen voor verwarring — het is de begroeting van een zaak aan een klant, niet andersom.
Buigen
De groet is voor de helft een handeling. Een lichte knik volstaat in vrijwel alle situaties waarin u zich bevindt; hoe dieper de buiging, hoe formeler het moment.
Twee dingen die schelen: buig vanuit de heupen, met een rechte rug, en niet tegelijk met praten — eerst zeggen, dan buigen. En schud niet ook nog eens de hand, tenzij de ander die aanbiedt.
Wat u aan tafel en op straat verder wel en niet doet, staat in de etiquettefouten die bezoekers het vaakst maken.
