Eten bestellen in Japan is makkelijker dan in de meeste landen, om een reden die niets met taal te maken heeft: de volgorde ligt vast. Elke maaltijd doorloopt dezelfde stappen, en bij elke stap hoort één zin.
Zeven zinnen brengen u van de deur tot de kassa.
De volgorde
1. Binnenkomen
U hoort irasshaimase, soms door het hele personeel geroepen. U antwoordt niet. Het is de begroeting van de zaak aan de klant, geen vraag.
2. Met hoeveel bent u
Men vraagt nan-mei sama desu ka of gewoon nan-nin. U antwoordt met een getal, of steekt vingers op — dat werkt overal.
- hitori desu — alleen
- futari desu — met z’n tweeën
- san-nin desu — met z’n drieën
Let op de onregelmatigheid: één en twee gebruiken -ri, vanaf drie -nin. Alle telwoorden staan in de categorie getallen van ons zinnenboek.
3. De bediening roepen
Hier verschilt Japan van Nederland. U wacht niet tot iemand langskomt — u roept sumimasen, luid genoeg om gehoord te worden. Dat is normaal en niet onbeleefd; wachten tot iemand u opmerkt is juist onhandig.
In veel zaken staat er een knop op tafel. Die drukt u gewoon in.
4. Bestellen
De eenvoudigste zin van allemaal, en hij werkt altijd:
kore o kudasai — «dit graag», met een vinger op de kaart of op de plastic etalagemaquette buiten.
Uitbreidingen die u meteen kunt gebruiken:
- kore to kore o kudasai — dit en dit graag
- futatsu kudasai — twee stuks graag
- o-susume wa nan desu ka — wat raadt u aan?
- bīru o kudasai — een bier graag
Dat laatste woord is trouwens een Nederlandse erfenis: bīru kwam via Deshima binnen, samen met een reeks andere woorden — zie Japanse woorden die uit het Nederlands komen.
5. Voor het eten
itadakimasu (いただきます), letterlijk «ik ontvang». Altijd, ook als u alleen eet, ook bij een broodje uit de winkel.
Het is geen gebed maar een erkenning: van wie het gemaakt heeft, van wat ervoor gelaten is. Handen samen is gebruikelijk maar niet verplicht.
6. Na het eten
gochisōsama deshita (ごちそうさまでした) — «het was een feestmaal». Tegen de kok, of in de richting van de keuken bij het weggaan.
Dit is de zin die het meeste oplevert voor de minste moeite. In een klein restaurant merkt iedereen het, en het antwoord is bijna altijd hartelijker dan u verwacht.
7. Afrekenen
o-kaikei onegai shimasu — de rekening graag. Vaak volstaat het gebaar: twee wijsvingers gekruist in de lucht.
Belangrijk: u betaalt aan de kassa, niet aan tafel. Neem het bonnetje mee dat op tafel of in een houdertje ligt. En leg uw geld of kaart op het schaaltje bij de kassa in plaats van het in iemands hand te duwen.
Geen fooi. Waarom dat geen gierigheid is maar de logica van het systeem, staat in omotenashi: waarom Japanse service anders werkt.
De kaartautomaat
In ramenzaken, curryzaken en veel goedkope eetgelegenheden bestelt u helemaal niet bij een mens. Bij de deur staat een kenbaiki (券売機), een automaat met knoppen.
- Geld erin, vóór u kiest. De knoppen lichten pas op als er genoeg in zit — dit is de stap die iedereen de eerste keer verkeerd doet.
- Druk op de knop van uw gerecht.
- Pak het kaartje en het wisselgeld.
- Geef het kaartje aan de kok of leg het op de toonbank.
- Ga zitten en wacht.
Kunt u de knoppen niet lezen: de duurste knop linksboven is doorgaans het huisgerecht, en wijzen naar de foto op de gevel werkt ook. Steeds meer automaten hebben een Engelse knop.
De extra knoppen onderaan zijn meestal bijbestellingen: een ei, extra vlees, een tweede portie noedels (kaedama). Wat die woorden betekenen, staat in ramen: vier bouillons en twee assen.
Wat u niet kunt vragen
Dit is nuttiger dan een lijst met wensen, want het bespaart u een ongemakkelijk moment.
Aanpassingen aan een gerecht zijn ongebruikelijk en vaak onmogelijk. «Zonder ui», «saus apart», «half zo groot» — dat past niet in een keuken die op voorbereiding draait. U krijgt dan geen nee maar een beleefde onmogelijkheid, en beide partijen voelen zich ongemakkelijk.
Dieetwensen zijn om dezelfde reden lastig. Vegetarisch eten is in Japan bewerkelijker dan verwacht, omdat dashi — de basisbouillon — vrijwel altijd vis bevat. Ook in gerechten die er plantaardig uitzien. Zie dashi en umami.
Nuttige zinnen als u iets echt niet kunt eten:
- … wa taberaremasen — «… kan ik niet eten»
- niku nashi de dekimasu ka — «kan het zonder vlees?»
- arerugī ga arimasu — «ik heb een allergie»
Zet het belangrijkste ook op papier of in uw telefoon in het Japans. Dat werkt beter dan uitspraak.
Vijf dingen die anders gaan dan hier
Het water is gratis en komt vanzelf. Vaak koud (o-hiya), soms thee. U vraagt er niet om en betaalt er niet voor.
Het handdoekje is voor uw handen. De oshibori die u krijgt is niet bedoeld voor uw gezicht, hoe verleidelijk ook.
Slurpen bij noedels mag. Bij ramen, soba en udon is het normaal en zelfs functioneel. Bij rijst en westerse gerechten niet.
Delen is niet standaard. Behalve in izakaya’s, waar het juist de bedoeling is: daar bestelt men veel kleine gerechten voor de tafel.
Alleen eten is volstrekt gewoon. Er zijn zaken met individuele hokjes, en niemand kijkt ervan op. Dit verbaast Nederlandse bezoekers vaak het meest.
In de winkel
Kort, want het lijkt erop. Bij de kassa hoeft u vrijwel niets te zeggen — u legt uw spullen neer en luistert naar één vraag:
- fukuro wa irimasu ka — «wilt u een tasje?» Antwoord: hai of daijōbu desu (nee, dank u).
- o-hashi wa — «stokjes erbij?» Bij een maaltijd uit de konbini.
- atatamemasu ka — «zal ik het opwarmen?» Ook bij de konbini.
En als u iets zoekt: … wa arimasu ka — «heeft u …?». Dezelfde bouw als de «waar is»-vraag uit Japans om hulp vragen.
De soorten zaken, kort
Welke zinnen u nodig heeft, hangt af van waar u binnenloopt. Vier types dekken bijna alles.
- Izakaya — de Japanse kroeg met eten. Veel kleine gerechten voor de tafel, u bestelt de hele avond door. Hier hoort toriaezu bīru («om te beginnen een bier») als vaste openingszet.
- Ramen- of curryzaak — automaat bij de deur, snel eten, kort blijven. Vijftien minuten is normaal.
- Teishoku-ya — de doordeweekse lunchzaak: een vast menu met rijst, soep en bijgerechten. Wijzen naar de kaart volstaat.
- Kaiten-zushi — sushi van de lopende band, met een scherm om bij te bestellen. Hier zegt u helemaal niets.
Die laatste twee zijn voor wie zich onzeker voelt de beste plekken om te beginnen: er valt vrijwel niets fout te doen.
