Anime en manga zijn in Nederland en Vlaanderen geen massacultuur zoals in Frankrijk of Italië, maar de scene bestaat, en ze is toegankelijker dan haar reputatie doet vermoeden.
Dit artikel is bedoeld voor wie er nieuwsgierig naar is zonder erin te zitten: wat de woorden betekenen, hoe de media zich tot elkaar verhouden, en waar u begint zonder eerst een subcultuur te moeten leren.
Drie media, vaak hetzelfde verhaal
| Vorm | Wat het is |
|---|---|
| Manga 漫画 | Getekend, doorgaans zwart-wit, verschijnt in afleveringen in een tijdschrift en daarna gebundeld. |
| Anime アニメ | De animatieserie of film. Vaak een bewerking van een bestaande manga. |
| Light novel ラノベ | Korte roman met illustraties, gericht op jonge lezers. Steeds vaker de bron van het geheel. |
De gebruikelijke keten loopt van manga of light novel naar anime naar film of spel. Dat verklaart een eigenaardigheid die nieuwkomers verbaast: anime-series eindigen vaak middenin het verhaal. De serie heeft de manga dan simpelweg ingehaald, en de uitgever wacht een paar jaar voor er genoeg materiaal is voor een volgend seizoen.
Het woord anime is trouwens gewoon een verkorting van het Engelse animation, geschreven in katakana — アニメ. In Japan zelf is het de aanduiding voor álle animatie, inclusief Amerikaanse. De betekenis «Japanse tekenfilm» bestaat alleen buiten Japan.
De labels betekenen iets anders dan u denkt
De vier woorden die u overal tegenkomt — shōnen, shōjo, seinen, josei — zijn geen genres. Ze geven aan voor welk soort tijdschrift een serie oorspronkelijk gemaakt is, en dus voor welke doelgroep.
Een shōnen-serie kan somber, complex en gewelddadig zijn; een shōjo-serie kan over sport of oorlog gaan. Het label zegt waar het verscheen, niet waar het over gaat. Dat en de rest van de woordenschat staat in de woorden die u tegenkomt.
Wie shōnen als «actie voor jongens» leest, mist ongeveer de helft van wat er onder dat label verschijnt. Het is een adres, geen inhoudsopgave.
Het misverstand dat het hardnekkigst is
Waar u begint
Het aanbod is groot genoeg om verlammend te werken. Drie ingangen die in de praktijk werken:
Via een film. Een afgeronde film van twee uur vraagt geen investering in een serie van honderd afleveringen, en de bekendste Japanse animatiefilms zijn ook zonder enige voorkennis toegankelijk.
Via een korte serie. Veel series duren twaalf of dertien afleveringen — één «cour», een kwartaal televisie. Dat is een avond of drie.
Via een onderwerp dat u al interesseert. Er bestaat anime over koken, bergbeklimmen, kalligrafie, jazz, wielrennen en het bordspel go. De omweg via een bekend onderwerp werkt beter dan beginnen bij wat het populairst is.
Waar u het legaal ziet
Wij noemen bewust geen dienstnamen: het aanbod verschuift per jaar en per land, en een lijst die vandaag klopt is over een jaar misleidend. Wat wel stabiel is, zijn de vier routes.
- Streamingdiensten. Er zijn diensten die zich volledig op anime richten, en de grote algemene platforms hebben inmiddels eigen producties en licenties. Let bij het abonneren op of ondertiteling in het Nederlands of Engels beschikbaar is.
- Manga in vertaling. Nederlandse uitgaven verschijnen mondjesmaat; het meeste loopt via Engelse edities, die in Nederland en Vlaanderen goed verkrijgbaar zijn.
- De bibliotheek. Openbare bibliotheken hebben vaker een mangakast dan mensen verwachten. Gratis, en een uitstekende manier om te proeven voor u koopt.
- De stripwinkel. Voor manga nog altijd het ruimste aanbod, in Nederland en in Vlaanderen.
Ondertiteling of nasynchronisatie
Een discussie die in fankringen met verve gevoerd wordt en waar u zich niets van hoeft aan te trekken. Kies wat u prettig vindt.
Eén praktisch argument voor de originele stemmen: u went aan de klank van het Japans, en dat is de goedkoopste taalblootstelling die er is. U pikt er de aanspreekvormen uit op — -san, -chan, -sensei — en op den duur hele zinnen.
Eén waarschuwing daarbij: anime gebruikt overwegend de platte, informele vorm van het Japans. Wie zijn eerste zinnen daaruit haalt, klinkt in een winkel als iemand die tegen een onbekende «jij» zegt. Welke vorm u wél gebruikt, staat in de Japanse beleefdheidsvormen.
Manga lezen gaat andersom
De eerste praktische horde: een manga leest u van rechts naar links, en de laatste pagina van een westers boek is de eerste van een Japans. Uitgeverijen drukken tegenwoordig vaak een waarschuwing op de achterkaft.
Dat wennen kost een hoofdstuk, niet meer. De volledige uitleg — panelvolgorde, tekstballonnen, en de geluidswoorden die in de tekening staan — vindt u in manga lezen: waar u begint.
De scene in Nederland en Vlaanderen
Kleiner dan in Frankrijk of Italië, en dat heeft voordelen: het is overzichtelijk, de evenementen zijn te bevatten, en niemand verwacht dat u alles gezien hebt.
De twee bekendste bijeenkomsten zijn Abunai! in Veldhoven, een driedaagse conventie die al sinds 2003 bestaat, en TomoFair in Utrecht, van opzet meer een Japanse markt. Wat u er aantreft en hoe een eerste bezoek verloopt, staat in conventies in Nederland en Vlaanderen.
De brug naar de rest van Japan
Anime is voor veel mensen de eerste aanraking met Japan, en dat is een prima ingang — mits u ziet waar de fictie ophoudt.
Wat u er wél uit meeneemt: de klank van de taal, de namen, de eetgewoonten, het schoolsysteem, de feesten. Wat u er niet uit leert: hoe mensen zich werkelijk tot elkaar verhouden, want dat is in fictie stelselmatig aangezet.
Wie de echte versie wil naast de getekende: Japanse cultuur begrijpen legt de vier uitgangspunten uit waar de omgangsvormen uit voortkomen, en hoe een Japanse maaltijd is opgebouwd doet hetzelfde voor het eten dat u in elke serie voorbij ziet komen.
En uw eigen naam?
De namen van westerse personages in manga staan in katakana, precies zoals uw eigen naam zou staan. Onze naam-in-katakana rekent uit hoe die eruitziet, inclusief de kanji die qua klank passen en wat die betekenen.
Waarom dat voor Nederlandse namen anders uitpakt dan voor Duitse of Engelse, staat in namen in anime en manga.
Verder lezen
- De woorden die u tegenkomt — shōnen, isekai, otaku en de rest
- Namen in anime en manga
- Conventies in Nederland en Vlaanderen
- Manga lezen: waar u begint
