Japans wordt vaak «moeilijk» genoemd, en dan bedoelt men het schrift. Over de uitspraak wordt zelden iets gezegd — jammer, want daar begint iets wat voor Nederlandstaligen juist meevalt.
En op de plekken waar het níét meevalt, gaat het om iets anders dan u zou verwachten.
Wat meevalt
Vijf klinkers, en dat is alles
あ い う え お — a, i, u, e, o. Alle vijf kort, helder, en zonder de glijbewegingen die Nederlandse klinkers vaak hebben.
Het Nederlands heeft er ruim vijftien, inclusief tweeklanken. U kunt er dus al veel meer dan u nodig hebt. Dat is een voordeel dat een Engelstalige niet in dezelfde mate heeft, en een Fransman al helemaal niet.
Eén kanttekening: de Japanse u is niet onze «oe». Hij wordt met veel plattere lippen gemaakt, ergens tussen «oe» en «u» in. Wie hem als een volle «oe» uitspreekt, klinkt zwaar — maar wordt wel begrepen.
Geen onbekende medeklinkers
Vrijwel elke Japanse medeklinker bestaat ook in het Nederlands. Geen keelklanken zoals in het Arabisch, geen klikken, geen aspiratie-onderscheid zoals in het Chinees. U hoeft geen nieuwe articulaties te leren, alleen bekende klanken anders te combineren.
Wat u leest, spreekt u uit
Elke kana heeft één vaste uitspraak. Geen stille letters, geen «ough» dat op zes manieren klinkt, geen accenten die de klank omgooien. Wie de kana kent, kan elk Japans woord hardop lezen — ook zonder te weten wat het betekent.
Dat is een groot verschil met het Engels of Frans, en het is de reden dat de kana leren zoveel oplevert. Het weekendplan daarvoor staat in katakana leren.
Wat niet meevalt
1. Lengte is betekenis
Dit is de belangrijkste, en degene die het meest onderschat wordt.
In het Nederlands is klinkerlengte grotendeels versiering: «maan» met een iets langere a blijft «maan». In het Japans niet. Een klinker die langer duurt, maakt er een ander woord van.
| Kort | Betekenis | Lang | Betekenis |
|---|---|---|---|
| おじさん ojisan | oom, meneer van middelbare leeftijd | おじいさん ojiisan | opa |
| おばさん obasan | tante | おばあさん obaasan | oma |
| ここ koko | hier | こうこう kōkō | middelbare school |
| ゆき yuki | sneeuw | ゆうき yūki | moed |
Iemand «opa» noemen terwijl u «meneer» bedoelt, is niet dodelijk maar wel ongemakkelijk. Dit is de fout die u het snelst maakt en het langst blijft maken.
In katakana wordt lengte met een streepje geschreven — ビール, ラーメン — en dat is een geschenk: u ziet het staan. In hiragana moet u de dubbele klinker herkennen, wat lastiger is.
2. Toonhoogte
Japans is geen toontaal zoals het Chinees, maar de toonhoogte ligt wel per woord vast. Dezelfde klanken met een ander verloop kunnen iets anders betekenen.
Het klassieke voorbeeld is はし: met de hoogte op de eerste lettergreep «eetstokjes», met de hoogte op de tweede «brug». En 雨 (regen) tegenover 飴 (snoep) verschillen op dezelfde manier.
Het goede nieuws: context lost dit vrijwel altijd op. Niemand denkt dat u eetstokjes bedoelt als u naar de weg vraagt. Bovendien verschilt het patroon per regio — Tokio en Osaka leggen de hoogte soms omgekeerd. Zet dit dus niet bovenaan uw zorgenlijst.
3. De r die geen r is
ら り る れ ろ — ra, ri, ru, re, ro. Alleen is het geen r zoals wij die maken, en ook geen l.
Het is één korte tik van de tongpunt tegen het gehemelte, vlak achter de tanden. Het dichtst in de buurt komt de d in een snel uitgesproken «beetje beter» — of de Amerikaanse t in butter.
Wie een Nederlandse rollende of gutturale r gebruikt, wordt verstaan maar klinkt onmiskenbaar buitenlands. Dit is het kleinste punt met het grootste effect: één klank goed maken tilt uw hele uitspraak op.
4. Klinkers die verdwijnen
De u en de i vallen vaak weg tussen twee stemloze medeklinkers of aan het einde van een woord.
- です klinkt als des, niet als desu.
- 好き klinkt als ski, niet als suki.
- します klinkt als shimas.
Wie alles voluit uitspreekt zoals het geschreven staat, klinkt traag en onnatuurlijk — een beetje zoals iemand die «het is nietwaar» zegt in plaats van «’t is niet waar». Het wordt begrepen, maar het valt op.
Vier fouten die Nederlandstaligen typisch maken
De g uitspreken. In een woord als 学生 (gakusei) is de g de zachte g van «goal», niet onze schraapklank. Dit is dezelfde kwestie die bij namen speelt: onze keelklank bestaat in het Japans niet, en wordt daar juist met de ハ-rij benaderd. Waarom dat zo is, staat in de omzettingsregels voor Nederlandse namen.
De klemtoon leggen. Nederlands drukt woorden op met klemtoon; Japans doet dat niet. Elke lettergreep krijgt ongeveer evenveel tijd en gewicht. Wie arigatō uitspreekt als «ariGAto», legt er iets in wat er niet hoort.
De ou-klank importeren. Japans heeft geen «au» of «ou». オ gevolgd door ウ is een lange o, geen tweeklank: おう is ō.
Woorden aan elkaar plakken. Japanse lettergrepen zijn ongeveer even lang — de taal loopt op een gelijkmatig ritme in plaats van op klemtoongroepen zoals het Nederlands. Wie dat ritme oppikt, klinkt meteen veel natuurlijker, ook met een beperkte woordenschat.
Hoe u het oefent
- Nazeggen, niet lezen. Speel een zin af, zeg hem na, vergelijk. Lezen traint uw ogen, niet uw mond.
- Neem uzelf op. Onaangenaam en effectief: u hoort dingen terug die u tijdens het spreken niet merkt.
- Werk aan één klank tegelijk. Begin bij de r. Dan de lange klinkers. De toonhoogte komt later — of nooit, en dat is prima.
- Luister naar de lengte. Bij elk nieuw woord: is die klinker lang of kort? Dat is de vraag die u het vaakst voor fouten behoedt.
Alle zinnen in ons zinnenboek hebben een voorleesknop — met de kana erbij, zodat u lengte en ritme kunt meelezen terwijl u luistert. Wie liever met zijn eigen naam begint: de namengenerator spreekt die ook uit, opgedeeld in lettergrepen.
Tot slot: perfectie is niet het doel
Een licht accent is geen probleem. Japanners zijn gewend aan buitenlanders die hun taal spreken en waarderen de poging meer dan de precisie.
Waar het om gaat, is verstaanbaar zijn — en daarvoor telt maar één ding echt: de lengte van de klinkers. Krijg die goed en de rest volgt vanzelf, ook met een r die nooit helemaal klopt.
Hoe uitspraak zich verhoudt tot de rest van het leertraject, staat in Japans leren: hoe je begint. En als u zich afvraagt waarom het examen dit onderdeel helemaal niet toetst: dat leggen we uit in JLPT: de vijf niveaus uitgelegd.
