Omrekenen tussen Japanse en westerse jaartallen is één optelling. Voor elk tijdperk hoort er een vast getal bij, en dat is alles — behalve in vier jaartallen, waar het niet werkt zonder de datum erbij.
De vijf getallen
| Tijdperk | Optellen | Voorbeeld |
|---|---|---|
| 令和 Reiwa | + 2018 | Reiwa 8 = 2026 |
| 平成 Heisei | + 1988 | Heisei 31 = 2019 |
| 昭和 Shōwa | + 1925 | Shōwa 41 = 1966 |
| 大正 Taishō | + 1911 | Taishō 3 = 1914 |
| 明治 Meiji | + 1867 | Meiji 6 = 1873 |
Andersom werkt hetzelfde getal: westers jaar min het getal geeft het tijdperkjaar. 2026 − 2018 = 8, dus Reiwa 8.
Een ezelsbruggetje per tijdperk
- Reiwa: jaar + 18. Reiwa 8 → 8 + 18 = 26 → 2026.
- Heisei: jaar − 12 en tel er 2000 bij. Heisei 20 → 20 − 12 = 8 → 2008.
- Shōwa: jaar + 25 geeft de laatste twee cijfers van een jaar in de twintigste eeuw. Shōwa 39 → 39 + 25 = 64 → 1964, het jaar van de Spelen in Tokio.
Dat laatste is het bruikbaarst, want de meeste mensen die u tegenkomt zijn in de Shōwa-periode geboren.
De valkuil: vier jaartallen
In een jaar waarin de troon wisselt, bestaan er twee geldige aanduidingen naast elkaar. De simpele optelling geeft dan een antwoord dat kan kloppen of niet, afhankelijk van de maand.
| Jaar | Tot | Vanaf | Grensdatum |
|---|---|---|---|
| 1912 | Meiji 45 | Taishō 1 | 30 juli |
| 1926 | Taishō 15 | Shōwa 1 | 25 december |
| 1989 | Shōwa 64 | Heisei 1 | 8 januari |
| 2019 | Heisei 31 | Reiwa 1 | 1 mei |
Twee daarvan zijn extreem kort. Shōwa 64 duurde zeven dagen — 1 tot en met 7 januari 1989. Munten met dat jaartal bestaan, en zijn precies daarom gezocht bij verzamelaars. Taishō 15 en Shōwa 1 delen één week, want de wisseling viel op 25 december.
Praktisch: heeft u een datum uit 1912, 1926, 1989 of 2019, kijk dan altijd naar de maand voordat u omrekent. In alle andere jaren kunt u blind optellen.
Een Japans jaartal zonder maand is in vier gevallen niet omrekenbaar. In alle andere gevallen is het één optelling. Die verhouding maakt het systeem werkbaar.
Waarom dit minder lastig is dan het lijkt
Het eerste jaar heet geen 1
Een schrijfregel die u snel tegenkomt: het eerste jaar van een tijdperk heet gannen (元年), «oorspronkelijk jaar».
Er staat dus 令和元年 en niet 令和1年. Hetzelfde geldt voor 平成元年 (1989) en 昭和元年 (1926). In de rekensom verandert er niets — gannen is gewoon jaar 1 — maar wie een tekst leest en op zoek is naar het cijfer 1, vindt het niet.
Automatische omzetters struikelen hier geregeld over. Onze tijdperkomrekenaar geeft bij 2019 dan ook beide aanduidingen terug, inclusief de correcte gannen-schrijfwijze.
Afkortingen
Op formulieren en in databases wordt de tijdperknaam vaak afgekort tot één letter of één teken:
| Afkorting | Teken | Tijdperk |
|---|---|---|
| R | 令 | Reiwa |
| H | 平 | Heisei |
| S | 昭 | Shōwa |
| T | 大 | Taishō |
| M | 明 | Meiji |
Een vervaldatum als R08.03.14 betekent dus 14 maart 2026. Deze notatie ziet u op rijbewijzen, verblijfskaarten en verzekeringspapieren.
De reden dat de vijf afkortingen verschillen is geen toeval: bij de keuze van een nieuwe tijdperknaam is het expliciet een eis dat de beginletter niet botst met een recent tijdperk.
Vóór Meiji
Voor jaartallen van vóór 1868 helpt geen enkele optelling. Er zijn 243 eerdere tijdperknamen, de meeste maar een paar jaar lang, en er is geen patroon in te ontdekken — u moet ze opzoeken.
Dat is precies waar historici tegenaan lopen bij Nederlandse bronnen over Japan. Een paar ijkpunten die u vaker tegenkomt:
| Westers | Japans | Wat er gebeurde |
|---|---|---|
| 1600 | Keichō 5 | De Liefde strandt bij Bungo |
| 1641 | Kan’ei 18 | De handelspost verhuist naar Deshima |
| 1774 | An’ei 3 | Kaitai Shinsho verschijnt |
| 1823 | Bunsei 6 | Siebold komt aan op Deshima |
| 1873 | Meiji 6 | Japan neemt de westerse kalender aan |
Merk op dat de openstelling van Japan in 1854 hier ontbreekt, en dat is met opzet: dat jaar heette tot laat in november Kaei 7 en pas daarna Ansei 1. Het verdrag werd in het voorjaar gesloten en valt dus in Kaei 7 — precies de val die hierboven beschreven staat, maar dan in de negentiende eeuw.
Deze staan als vaste lijst in de tijdperkomrekenaar. Waarom ze er staan, leest u in vierhonderd jaar Nederland en Japan.
Een extra complicatie vóór 1873
Bij data van vóór de kalenderhervorming van 1873 komt er nog iets bij: het Japanse jaar liep toen niet gelijk met het westerse. Een gebeurtenis in januari volgens de Japanse maankalender kan in de westerse telling in het vorige jaar vallen.
Voor jaartallen maakt dat zelden uit; voor exacte data wel. Wie op dat niveau werkt, heeft een conversietabel nodig en niet een optelling — en dat is de reden dat wij op deze site voor de periode vóór 1873 alleen jaren en geen precieze data omrekenen.
Nog twee jaartellingen die u kunt tegenkomen
Voor de volledigheid, want ze duiken op in oudere bronnen en in bijzondere contexten.
Het keizerlijke jaar (kōki) rekent vanaf de legendarische stichting van het rijk in 660 voor onze jaartelling. Optellen dus: 660 bij het westerse jaar. Deze telling werd vooral in de eerste helft van de twintigste eeuw gebruikt en is nu vrijwel verdwenen — maar u komt hem tegen op vooroorlogse documenten en op sommige gedenktekens. Het bekendste voorbeeld is de Zero-jager, genoemd naar kōki 2600, oftewel 1940.
Het boeddhistische jaar komt voor op tempelinschriften en grafstenen, en telt vanaf het overlijden van de Boeddha. De precieze telling verschilt per traditie, dus hier helpt geen vaste optelling.
Voor alles wat u in het dagelijks leven tegenkomt zijn deze twee niet relevant. Voor wie oude documenten leest wel — en het is nuttig te weten dat een onverwacht hoog jaartal niet per se een fout is.
De leeftijd erbij
Een Japans jaartal komt vaak samen met een leeftijdsvraag: iemand is Shōwa 41 geboren, hoe oud is die dan? De westerse berekening is rechttoe rechtaan, maar er bestaat een tweede telling waarin dezelfde persoon een tot twee jaar ouder is.
Zie kazoedoshi: de Japanse manier om leeftijd te tellen. De tijdperkomrekenaar geeft beide getallen tegelijk.
